Podróże Pana Cogito

Wystawa w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie

10 lipca 2007 roku została podjęta Uchwała Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej, w której czytamy:

W dziesiątą rocznicę śmierci poety Zbigniewa Herberta, jednego z najwybitniejszych pisarzy naszych czasów, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej postanawia oddać hołd artyście, który twórczo nawiązując do wielkiej tradycji europejskiej kultury, wzbogacił ją i wzmocnił.

            W dobie kryzysu wartości i bolesnego zwątpienia stał twardo po stronie zasad: w sztuce – kanonu piękna, hierarchii i  rzemiosła, w życiu – kodeksów etycznych, jasno odróżniających pojęcia dobra i zła. Dla wielu był pisarzem tragicznym i niezłomnym, uosobieniem wierności – samemu sobie i słowu (…). 

            Jako autorka wystawy, którą otwarto w warszawskim Muzeum Literatury w roku 2000, zamknięto zaś dopiero w 2001, stanęłam przed trudnym zadaniem zorganizowania w tym samym miejscu kolejnej ekspozycji poświęconej wielkiemu Poecie.

            Jak mówić o Zbigniewie Herbercie unikając powtórzeń, a jednocześnie nie narazić się na zarzut pominięcia wielu ważnych tematów, które ten wyjątkowy artysta podejmował w swoim życiu i twórczości?

            Postanowiłam przyjąć założenie, że większość gości Muzeum Literatury pamięta poprzednią ekspozycję, i że zostanie ona pokrótce przypomniana we wprowadzeniu do katalogu wystawy Podróże Pana Cogito, którą pokażemy w Roku Herberta.

Drugim miejscem, w którym zostały zawieszone prawa czasu linearnego jest Lwów,
Miasto – symbol, znak tajemnicy mieszczącej w sobie największe natężenie piękna i bólu, rozpaczy i tęsknoty.
co noc staję boso
przed zatrzaśniętą bramą mojego miasta
– pisze Poeta, który tylko w snach odbywał podróże do opuszczonego w młodości zrabowanego miasta ojców.

człowiekiem istniał ścisły związek. Zgodnie z prometejską legendą, kamienie łączył z ludźmi węzeł pokrewieństwa (...)
Bohaterowi wystawy ten wyjęty z materii symbol duszy, znak wierności i trwania był szczególnie bliski, czemu dawał świadectwo w wierszach, esejach, listach. U schyłku życia mawiał o sobie: Jestem stary jak kamień.
Pośrodku sali stanie skała ( eksponat z warszawskiego Muzeum Ziemi).
W gablotach, obok rękopisów, różne formy życia zaklęte w skamienielinach (okazy z prywatnej kolekcji Ilony i Pawła Żochowskich).
Nad nimi rysunki ze szkicowników podróżnych delikatną kreską opowiadające pejzaże ziemi.
Podróż w głąb czasu rodzi pytania ontologiczne i epistemologiczne. Poezja Herberta nie zatrzymuje się na pytaniu – poeta podejmuje heroiczną próbę poszukiwania odpowiedzi, wbrew wszelkim dyktatom literackich mód i krytyk.
Podąża przy tym w wielu kierunkach – jednym z nich jest penetrowanie dziejów ludzkości.

            W katalogu towarzyszącym wystawie prezentujemy akademicką wykładnię podjętych tematów.
Oddajemy także do Państwa rąk książeczkę dla dzieci i płytę zatytułowaną Rozmowa – w której wiersze mówione przez Zbigniewa Herberta spotykają się z utworami śpiewanymi przez Agnieszkę Fatygę i Mirosława Czyżykiewicza, wchodząc z nimi w dialog, znajdując czasami odpowiedzi, czasami nowe pytania, a zawsze to, co Pan Cogito cenił najbardziej: spojrzenie w oczy, serdeczny uścisk dłoni.
Prezentowane na wystawie rękopisy i rysunki pochodzą z Archiwum Zbigniewa Herberta w zbiorach Biblioteki Narodowej, ze zbiorów Muzeum Literatury oraz kolekcji prywatnych.

                                                                                                                                                            Maria Dorota Pieńkowska

<< Powrót